Ayakkabını Kokutan Şey Aslında Ter Değil

Ayakkabıdan gelen o keskin kokunun suçlusu olarak hep teri gösteririz. Oysa taze ter neredeyse kokusuzdur.

Koku, ter ayakkabının içinde başka bir şeyle buluştuğunda ortaya çıkar. O "başka şey"i tanıdığında, çözümün neden spreyle başlamadığını da görürsün.

Taze ter neden kokmaz?

Ayak tabanı, vücutta ter bezlerinin en yoğun olduğu bölgelerden biridir. Yine de bu bezlerin ürettiği ter yaklaşık %99 oranında sudur. Geri kalanın büyük bölümünü sodyum, potasyum, kalsiyum ve magnezyum gibi mineraller oluşturur; az miktarda amino asit de bulunur.

Mikrobiyoloji literatürü tabloyu net biçimde özetliyor: vücut kokusu, kokusuz doğal salgıların mikroorganizmalar tarafından uçucu kokulu moleküllere dönüştürülmesiyle oluşur. Yani ter, kokunun kendisi değil, hammaddesidir.

Asıl kaynak: cildindeki bakteriler ve izovalerik asit

Kokunun arkasında, cildinin normal florasında yaşayan bakteriler var. Bunlardan biri olan Staphylococcus epidermidis, lösin adlı amino asidi parçaladığında izovalerik asit ortaya çıkar. Bu molekülün sert kokusu keskin peynirle de ilişkilendirilir.

Lösinin tam olarak nereden geldiği konusunda çalışmalar farklı noktalara işaret ediyor. 2006 tarihli çalışma terdeki lösini gösterirken, 2013 tarihli bir başka çalışma kaynağın ayak tabanındaki sertleşmiş derinin parçalanması olabileceğini öne sürüyor. Ortak nokta aynı: kokuyu üreten, bakterilerin bu hammaddeyi işlemesidir.

İlginç bir ayrıntı daha var. Ayak üzerinde yapılan bir haritalama çalışmasında izovalerik asit ayak tabanında saptandı, ayağın üst yüzeyinde saptanmadı. Araştırmacılar bu farkı büyük olasılıkla tabandaki yüksek stafilokok sayısına bağlıyor.

Ayakkabının içi neden bu kadar elverişli?

Araştırmacılar insan ayağını bakterilerin yerleşip çoğalması için ideal bir ortam olarak tanımlıyor. Kapalı bir ayakkabı bu ortama ısı ve nem ekler. Ayak kokusu vakalarının çoğunda da temel etken bakteri ve nemin birleşimidir.

Malzeme de bu denklemin parçası. NHS pamuk ve deri gibi nefes alabilen ya da doğal malzemeleri öneriyor. Plastik gibi nefes almayan malzemeler ise terlemeyi ve kokuyu artırıyor.

İlk çözüm neden sprey değil?

İlk adım kuruma süresidir, çünkü sorunu besleyen nemdir. Antibakteriyel sprey tabanlıkta kullanılabilir, ama genellikle tabanlığın tamamen kurumasını beklemek kadar etkili olmaz. Sprey tamamen işe yaramaz demek değil; yalnızca kuruma alışkanlığının yerini tutmaz.

Günlük rutinde işe yarayan adımlar şunlar:

• Ayakkabını dinlendir. Aynı çifti iki gün üst üste giyme; bir gün giy, ertesi gün kurumasına izin ver.
• Ayağını iyice kurula. Her gün yıka ve özellikle parmak aralarını kuru bırak.
• Çorabını her gün değiştir. Çok terliyorsan gün içinde değiştirmek için yanına ikinci bir çift al.
• Tabanlığı ayrı kurut. Çıkarılabiliyorsa ayakkabıdan ayırıp tamamen kurumasını bekle.
• Sertleşmiş deriyi törpüle. Bakterilerin beslendiği ölü deriyi azaltır; tırnaklarını da kısa ve temiz tut.
• Dar ayakkabıdan kaçın. NHS'nin "yapma" listesinde bu madde de yer alıyor.

Bunlara ek olarak ayak pudrası veya antiperspirant da kullanabilirsin. Eczacın bu konuda yardımcı olabilir.

Ne zaman doktora görünmeli?

Ayak kokusu çoğu zaman evde yönetilebilir. Yine de önlemlere rağmen geçmiyorsa ya da günlük yaşamını etkiliyorsa doktora görünmekte fayda var. Nedeni atlet ayağı gibi bir mantar enfeksiyonu veya aşırı terleme (hiperhidroz) olabilir ve tedavi buna göre değişir.

Kokuyla birlikte ayağında yara, kızarıklık, kırmızı çizgiler veya şişlik fark edersen vakit kaybetmeden başvur. Diyabetin varsa bu daha da önemlidir.

Kısacası

Koku terin değil, nemli ortamda çalışan bakterilerin işidir. Bu yüzden en güçlü ilk adım yeni bir ürün değil, ayakkabına kuruma süresi tanımaktır.

Ayakkabılar hakkında bilmediklerini öğrenmek için Zeno'yu Instagram'da takip et.

Kaynaklar

• Ara ve ark., 2006, Canadian Journal of Microbiology
• Stevens ve ark., 2015, FEMS Microbiology Ecology
• James, Cox ve Worrall, 2013, Flavour and Fragrance Journal (özet)
• James ve ark., 2013, FEMS Microbiology Ecology
• Igega ve ark., 2012, IUPUI Research Day posteri
• Paris Bettencourt iGEM ekibi, 2014
• NHS, Smelly feet
• Medical News Today, How to get rid of smelly feet