Ayakkabı Bağcığı Neden Kendi Kendine Çözülür? Bilimin Cevabı

Ayakkabı Bağcığı Neden Kendi Kendine Çözülür? Bilimin Cevabı

Sabah evden çıkarken bağcığını bağlıyorsun. Birkaç dakika sonra çözülmüş. Düğümü sıkı attığına eminsin ama sonuç değişmiyor.

Sorun sende değil. Bu soruyu bilim insanları da merak etti ve cevap, beklenenden daha ilginç çıktı.

Berkeley’de Yavaş Çekim Deneyi

Kaliforniya Üniversitesi Berkeley’den mühendislik araştırmacıları bağcık düğümlerinin çözülme sebebini laboratuvarda incelediler. Yürüyüş bandında yürüyen bir kişinin ayakkabısını yüksek hızlı kameralarla kaydettiler. Sonuçları 2017'de Proceedings of the Royal Society A dergisinde yayımlandı.

Kayıtlarda iki ayrı etkinin birlikte çalıştığı görüldü.

1. Her adımda düğüme bir darbe iniyor

Ayağın yere her basışında düğüm, yerçekiminin yaklaşık 7 katı bir kuvvetle sarsılıyor. Tek bir darbe düğümü çözmez. Ama bu darbe düğümü her adımda biraz gevşetir.

2. Bacak sallanırken bağcığın uçları savruluyor

Yürürken bacak ileri geri sallanır. Bu sırada bağcığın serbest uçları bir kamçı gibi çekiştirilir. Bu çekiş, gevşemeye başlayan düğümü iyice zorlar.

İkisi birleşince

Tek başına bu etkilerden hiçbiri düğümü çözmeye yetmez. Birlikte çalıştıklarında düğüm önce fark edilmeden gevşer, sonra birkaç adım içinde tamamen çözülür. Bu yüzden “az önce bağlamıştım” diye şaşırırsın.

Asıl Sorun: Fiyonkunu Büyük Ihtimalle Zayıf Bağlıyorsun

Çoğumuz fiyonku zayıf bir düğümle bağlarız ve bunun farkında olmayız. Araştırma da düğümün hangi yönde atıldığının dayanıklılığı belirlediğini gösterdi.

Zayıf düğümle bağlanmış fiyonk ayakkabının enine, yan yatmış halde durur. Dayanıklı düğümle bağlanmış fiyonk ise düz ve ayakkabının ekseniyle uyumlu durur.

Çözüm: İkinci Düğümü Ters Yönde At

1. Bağcıkları her zamanki gibi çapraz geçirip ilk düğümü at.
2. Fiyonku yaparken ilmeğin etrafına bağcığı her zamankinin tersi yönde dola.
3. Fiyonkuna bak. Düz duruyorsa doğru bağlamışsın demektir.

Fiyonk hâlâ yan yatıyorsa düğümü bir kez daha, bu kez ters yönde atmayı dene.

Küçük Bir Detay, Büyük Fark

Bu hata çok yaygın. Sabah çözülen bağcığı tekrar bağlamak, acele edilen bir günde can sıkıcı olabilir. Kimi zaman da güvenlik sorunu olur. Çözülmüş bir bağcığa basıp tökezlemek kolaydır. Düğümü doğru atmak ise on saniyelik bir alışkanlık.

Bunu bilmeyen birine göndermeni öneririz.

Kaynak: Daily-Diamond, C. A., Gregg, C. E. ve O’Reilly, O. M., “The roles of impact and inertia in the failure of a shoelaced knot”, Proceedings of the Royal Society A, 2017.